استئوآرتریت  یا آرتروز ستون فقرات ، یا بیماری تخریب دیسک، عارضه ای است که در آن غضروف های محافظ قرار گرفته روی استخوان ها تخریب یا فرسوده می شوند و در نتیجه بیمار دچار درد و تورم می شود. همچنین این عارضه گاهی با تشکیل خارهای استخوانی (استئوفیت) نیز همراه است. در اثر آرتروز ستون فقرات خم شدن، انجام فعالیت های تحمل کننده وزن مثل پیاده روی و انجام وظایف روزمره مثل لباس پوشیدن و حمام کردن دشوار می شود. برای درمان آرتروز کمر ، فیزیوتراپ به شما کمک می کند تا بیماری خود را مدیریت کنید، ناراحتی خود را کاهش دهید و بتوانید بار دیگر به خوبی حرکت کنید. اگه درد شما بهبود نیافت باید به جراح ستون فقرات مراجعه نمائید.

 

آرتروز ستون فقرات

متخصص ستون فقرات ، ستون مهره را به چهار ناحیه گردنی ، پشتی-سینه ای،کمری و خاجی تقسیم می کنند و هر قسمت خصوصیات و عمل کرد مخصوص دارد و زمانی که غضروف مفصل ها و دیسک گردن و کمر در استئوآرتریت ستون فقرات تحلیل می روند.  و موجب آرتروز می شود و به همراه کمردرد و گردن درد میباشد ، گاهی اوقات به واسطه ی این بیماری زائده های استخوانی ای تشکیل می شوند که بر عصب های گذرنده از ستون فقرات فشار وارد می کنند و در نتیجه ضعف و درد در پاها و بازوها بروز می یابد.

عوامل

در کل می توان گفت که آرتروز کمر یامد بالا رفتن سن است. اما علل گوناگون و متعددی نیز به شیوع این بیماری در اشخاص جوان تر دامن می زنند از جمله علل آرتروز ستون فقرات می توان به موارد زیر اشاره کرد:

 

یک علت آرتروز ستون فقرات آسیب یا ضربه دیدن مفصل

نقص ژنتیکی تأثیرگذار بر غضروف

درصد مردان در میان مبتلایان جوان تر از ۴۵ سال این بیماری بالاتر از زنان است؛ حال آن که با گذر از مرز ۴۵ سالگی، آرتروز ستون فقرات در زنان شیوع بیشتری می یابد. این عارضه غالباً افراد دارای اضافه وزن را هدف قرار می دهد و معمولاً اشخاصی به این بیماری مبتلا می شوند که در مشاغل یا ورزش هایی فعالیت دارند که در آنها فشار مکرر بر مفصل های خاصی وارد می شود.

 

علائم و نشانه ها

از علایم آرتروز ستون فقرات میتوان به موارد زیر اشاره نمود:

استئوآرتریت ستون فقرات باعث سفتی یا درد مهره گردن یا پشت می شود و اگر تا آن اندازه شدید باشد که بر عصب های ستون فقرات یا نخاع صدمه بزند با کرختی یا ضعف پاها یا بازوها نیز همراه خواهد بود. معمولاً ناراحتی پشت بدن هنگام دراز کشیدن برطرف می شود. برخی افراد به علت آرتروز کمر در انجام کارهای روزمرّه با دشواری مواجه می شوند، حال آن که شدت بیماری در برخی دیگر به حدی است که منجر به ناتوانی قابل توجه آنان می گردد. فرد مبتلا به علائم آرتروز ستون فقرات علاوه بر دست و پنجه نرم کردن با مشکلات جسمی گاهی از پیامدهای عاطفی و اجتماعی این بیماری نیز رنج می برد. برای مثال فردی که در نتیجه ابتلا به این بیماری به دشواری از عهده انجام وظایف شغلی و روزمره خود  برمی آید، دچار احساس افسردگی و درماندگی می شود.

 

تشخیص

پرتونگاری (اشعه ایکس) بهترین راه تأیید تشخیص ارتروز کمر است. پزشک پس از بررسی سابقه پزشکی بیمار و انجام معاینه فیزیکی جهت تعیین کمر درد یا گردن درد، التهاب، کاهش حرکت گردن یا کمر و یا در صورت گویا بودن علائم آرتروز کمر و نشانه ها وجود نشانه هایی مبنی بر آسیب دیدن عصب، نشانه هایی چون ضعف، بی حسی یا تغییر در واکنش نشان دادن، ابتلا به این بیماری را تشخیص می دهد و اگر به موقع درمان نگردد عوارض آرتروز کمر نامطلوب خواهد بود به همین دلیل احتمالاً پزشک آزمایش های خاصی را جهت کمک به تشخیص آرتروز کمر و ستون فقرات تجویز خواهد کرد که برخی از آنها عبارتند از:

پرتونگاری (اشعه ایکس) برای آسیب استخوانی، خارهای استخوانی و تحلیل غضروف یا دیسک کمر و ستون فقرات. البته تصویرهای به دست آمده آسیب غضروف را در مراحل اولیه بیماری نشان نمی دهد.

آزمایش های خون جهت تشخیص افتراقی و از میدان حدس خارج کردن عارضه های دیگر.

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (ام آر آی ستون فقرات) برای آشکارسازی آسیب دیسک ها یا تنگ شدن ناحیه ی قرارگیری عصب های ستون فقرات کاربرد دارد. تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) آزمایشی است که در آن از میدان مغناطیسی و پالس های انرژی امواج رادیویی به منظور تصویربرداری از اندام ها و ساختارهای داخل بدن استفاده می شود. در بسیاری از موارد، دستگاه ام ار ای ستون فقرات اطلاعات متفاوتی را از ساختار داخلی بدن در مقایسه با آنچه که با اشعه ایکس، سونوگرافی یا سی تی اسکن مشاهده می شود، ارائه می دهد. ام آر آی همچنین مشکلاتی را که نمی توان با سایر روش های تصویربرداری مشاهده کرد، نشان می دهد.

 

ستون فقرات از 33 مهره تشکیل شده است. مهره ها در ستون فقرات شامل ۷ مهره در ناحیه گردن,12 مهره پشتی,5 مهره کمری,5مهره خاجی و چهار مهره دنبالچه ای هستند که البته مهره های خاجی و دنبالچه ای به یکدیگر جوش خورده و مهره واحدی محسوب می شوند.

مهمترین وظیفه ستون فقرات محافظت از طناب نخاعی(spinal cord),تحمل وزن سر و تنه و همچنین انتقال دهنده وزن به اندام تحتانی است.

هر مهره شامل یک جسم مهره در قسمت جلویی و یک قوس مهره ای در عقب می باشد.جسم مهره و قوس مهره ای به گونه ای اتصال دارند که کانال نخاعی را به وجود می آورند.

نخاع در طول ستون فقرات از ناحیه گردنی تا قسمت اولین یا دومین مهره کمری امتداد می یابد و ریشه های عصبی در طول نخاع بصورت حسی یا حرکتی از طریق سوراخ های بین مهره ای از نخاع منشعب می شوند.مسیر اعصاب حسی به سمت نخاع و از آنجا به سمت مغز است و مسیر اعصاب حرکتی به سمت محیط مثلا عضلات می باشد.

 

بین هر دو مهره دیسک بین مهره ای که از جنس غضروف می باشد قرار می گیرد.مهره ها و دیسک ها به گونه ای اتصال دارند که امکان حرکات مختلف خم و صاف شدن(فلکشن-اکستنشن),خم شدن جانبی(لترال فلکشن) و چرخش به طرفین(روتیشن) را به ستون فقرات می دهند.یکی از وظایف مهم دیسک بین مهره ای تحمل وزن و کاهش شدت ضربات به ستون فقرات می باشد.

 

انواع کمردرد(LBP) چیست:

درد های مکانیکی

درد های احشایی

درد های التهابی و عفونی

درد ناشی از تومورها

درد های عصبی-روانی

درد ناشی از بیماری روماتیسمی

دردهای عروقی

با توجه به اینکه دردهای مکانیکی شایعترین علت درد های ناحیه کمر محسوب می شوند,از میان علل درد ناحیه کمری فقط به این قسمت که در ارتباط با درمان فیزیوتراپی قرار می گیرد می پردازیم.

انواع درد مکانیکی ستون فقرات کمری

کشیدگی,پیچ خوردگی و فشار به عناصر ناحیه کمر

فتق دیسک بین مهره ای

لیزخوردن مهره کمری

انحراف جانبی ستون فقرات

استئوآرتریت

تنگی کانال نخاعی

شکستگی-دررفتگی در ناحیه کمری

 

این نیروها بیشترین علت درد مکانیکال و در عین حال شایع ترین عامل درد ناحیه کمری می باشند.فشارهای شدید(ضربه ای) یا غیرنرمال(در طول یک دوره زمانی) به ستون فقرات کمری باعث تحت کشش قرارگرفتن عضلات,تاندونها,رباط ها,کپسول مفصلی در ناحیه مفاصل فاست(facet joint) و فاسیای عضلات می گردند.آسیب به این عناصر یک عامل بسیار مهم درد می باشد.البته کشیدگی عناصر ناحیه کمری ازطریق اسپاسم عضلانی که یک واکنش رفلکسی حاصل از عضلات مربوطه و یا ازطرف عضلات مجاور می باشد باعث تشدید درد می گردد.

حفظ یک وضعیت ثابت بدن (در یک مدت زمان طولانی) باعث خستگی عضلات ستون فقرات می شود و فشار مربوطه به صورت جبرانی به لیگامان ها(رباطها) ومفاصل بین مهره ای در قسمت پشتی(مفاصل فاست) وارد شده و پدیده درد به دلیل آسیب این عناصر,تجمع مواد زاید ناشی از خستگی عضلانی و اسپاسم عضلات ایجاد می گردد.

کوتاهی عضلات پشت ران(عضلات همسترینگ) به علت کاهش تحرک ناحیه لگن و افزایش حرکت در ناحیه کمری یک عامل درد کمر درطی زمان محسوب می شود که علت آن کاهش ثبات مفاصل ناحیه کمر می باشد.همچنین کوتاهی عضلات ناحیه کمر(کاهش انعطاف پذیری) باعث اختلال در حرکات کمر و لگن و کشیدگی عناصر پشتی(عضلات و لیگامان) می گردد و درنتیجه درد ایجاد می شود.

 

فتق دیسک بین مهره ای(Disc Heiation):

هر دیسک که بین دو مهره قرار می گیرد از دو قسمت تشکیل شده است.یک قسمت محیطی بنام آنولوس فیبروزوزس(Anolous Fibrosus) و یک قسمت مرکزی بنام هسته دیسک یا نوکلئوس پالپوزوس(Nucleous Pulposus).

 کشیدگی-پیچ خوردگی و فشار به ناحیه کمر که به عناصر پشتی ستون فقرات  آسیب وارد می کند و در قسمت فوق توضیح داده شد, می تواند به دیسک یا دیسک های بین مهره ای که در جلو بین دو جسم مهره ای قرار می گیرد نیز صدمه وارد کند.هر دو قسمت محیطی و مرکزی دیسک آسیب پذیرند ولی اصطلاح فتق زمانی کاربرد دارد که قسمت مرکزی دیسک باعث پارگی قسمت محیطی آن گردد .

آسیب های خفیف دیسک معمولا درد موضعی ایجاد می کنند که می تواند به علت صدمه قسمت محیطی دیسک که از عصب سینوورتبرال تغذیه می شود ایجاد گردد و یا به علت تورم دیسک بین مهره ای که هنوز به مرحله فتق نرسیده ولی به علت فشا ر ثانویه به اطراف درجاتی از درد را ایجاد کند.این حالت آسیب جدی محسوب نمی شود,مگر اینکه با ادامه نیروهای غیرنرمال باعث ازهم گسیختگی لایه محیطی و بیرون زدگی هسته دیسک و فشار به لیگامان طولی خلفی و ریشه های اعصاب نخاعی گردد و با توجه به میزان فشار به ریشه های عصبی حالات متفاوتی از درد را ایجاد می کند.

درصورت فشار به ریشه های عصبی در ناحیه کمری-خاجی (لومبوساکرال) به علت فتق دیسک,درد ناشی از فشار ریشه عصب یا درد رادیکولار ایجاد می گردد که می تواند در اندام تحتانی حس گردد (مثلا در ساق پا). چون در ناحیه کمر دیسک های L۴-L۵ و L۵-S۱ بیشتر تحت تاثیر قرار می گیرند، بنابراین درد ناشی از ریشه های عصبی L5 و S1 به وجود می آید.

دردهای رادیکولار همچون سیاتیک به علت فتق دیسک بین مهره ای، با خم کردن ستون فقرات ، نشستن، انجام فعالیت، سرفه و عطسه افزایش و با استراحت کاهش می یابد.

یک نکته بسیار مهم درارتباط با درد عصب سیاتیک که بسیاری از بیماران ذکر می کنند این است که درد را در ناحیه کمر حس نمی کنند و فقط از درد ناحیه ساق پا و پا شکایت دارند که لازم است در این مورد توجیه شوند.این مسئله بیشتر به علت پارگی کامل لایه محیطی دیسک می باشد که فشار را از روی ناحیه کمر برمی دارد.چون قسمت هسته فاقد عصب دهی بوده و عموما قسمتی از لایه محیطی است که توسط عصب سینوورتبرال عصب دهی می شود.

اگر علائم فتق دیسک شدید نباشد با درمان محافظه کارانه(کنسرواتیو) که می تواند درمان دارویی,استراحت و فیزیوتراپی باشد تا حد زیادی مشکل بیمار را برطرف کرد ولی اگر شدت علائم خیلی شدید باشد و با MRI و میلوگرافی نیز تائید گردد نیاز به عمل جراحی دارد.

بیمارانی که تحت عمل جراحی قرار می گیرند معمولا دو دسته اند: یا درجاتی از آسیب عصبی قبل از عمل ایجاد شده بود و یا فاقد این حالت بودند که باید بعد از عمل جراحی تحت درمان تکمیلی فیزیوتراپی قرار گیرند;به خصوص در بیمارانی که قبل از عمل درجاتی از صدمه عصبی ایجاد شده بود.

 

لیزخوردن مهره کمری(Spondylolisthesis):

به لیزخوردن مهره بالایی بر روی مهره پایینی اسپوندیلولیستزیس می گویند که چهار درجه دارد وگرید چهار شدیدترین حالت می باشد و نیاز به عمل جراحی دارد.

شایع ترین حالت لیزخوردگی, حرکت مهره پنجم کمر(L5) بر روی مهره خاجی یا ساکروم(S1) می باشد.عواملی چون فشار شدید,شکستگی ها,تومورها,برخی از عوامل مادرزادی و یا تغییرات تخریبی در ناحیه پشتی مهره ها می توانند باعث بروز این حالت شوند.لیزخوردگی ها به خصوص درجات شدید آن باعث فشار به عناصر عصبی می گردند.درجات پایین لیزخوردگی به درمان کنسرواتیو جواب می دهد و فیزیوتراپی در این زمینه موثر است.انجام تمریناتی که باعث افزایش ثبات ستون فقرات می گردند و تحت عنوان تمرینات Active Spinal Stabilization معروف اند با توجه به وضعیت بیمار کمک کننده می باشند.هدف اصلی از انجام این گونه تمرینات, تقویت عضلات عمقی ستون فقرات می باشد که نوع تمرینات و شدت آن ازطریق فیزیوتراپیست کنترل می شود.

انحراف جانبی ستون فقرات (Scoliosis):

به هرگونه انحراف  ستون فقرات اسکولیوز می گویند که به دو صورت C Type و S Type وجود دارد.در نوع C یک قوس و در نوع S دو قوس غیرنرمال ایجاد می شود.میزان قوس در افراد مبتلا به این بیماری متفاوت می باشد که خود این مسئله نوعی از درجه بندی را ایجاد می کند.در اسکولیوز به دلیل غیرقرینگی و ابنرمال بودن ستون فقرات,نیروها ی وارده به آن حتی درصورت نرمال بودن باعث فشار به عضلات, رباطها, دیسک های بین مهره ای و مفاصل فاست می گردد و درنتیجه منجربه تشدید درد در ستون فقرات به خصوص ناحیه کمر می گردد.